SORULARLA     IMKB   

144- Borsa üyeleri, emanetlerindeki müsteri hisse senetlerini nerede saklarlar?

Müsteri tarafindan üye emanetine birakilan menkul kiymetlerin, IMKB Takas ve Saklama Bankasi A.S.‘de (Takasbank) saklanmasi zorunludur. Aksi takdirde yatirimci satin aldigi menkul kiymetlerin tarafina verilmesini talep edebilir.

145- Müsteri ismine saklama sistemi nedir?

IMKB Takas ve Saklama Bankasi A.S. tarafindan Subat 1995 ‘ den beri "Müsteri Bazinda Saklama" hizmeti verilmekte iken 31 Mayis 1999 tarihinden itibaren "Müsteri Ismine Saklama" uygulamasina baslanmistir.

Bu uygulama çerçevesinde, halihazirda müsteri kodu ile izlenen alt hesaplar, müsteri ismine açilmis hesaplara dönüsmektedir. Bu yeni sistemde her bir yatirimci için tek TAKASBANK numarasi olmakta ve yatirimci farkli araci kuruluslar nezdinde de tutuyor olsa, tüm hisse senetlerini toplu olarak bu numara ile izleyebilmektedir. Ayrica bu sistem, Alo Takas vasitasi ile, yatirimcilara alt hesaplarina bloke koyma ve çözme imkanini da saglamaktadir.

146- Müsteri Ismine Saklama Sisteminin baslica yararlari nedir?

• Takasbank sicil numarasi sayesinde bir kisiye ait tüm sermaye piyasasi araçlarinin tespitinin mümkün hale gelmesi,

• Yetkili organlarca yapilan denetimlerde kolaylik saglamasi,

• Yatimcilar hakkinda istatistiki veri elde edilebilmesi, Özel Haller Tebligi’nin uygulamasinda kolaylik saglamasi,

• Kaydi Sisteme Geçiste önemli bir adim teskil edilmesi,

Müsteri Ismine Saklama Sisteminin baslica yararlari arasinda yer almaktadir.

147-Alo - Takas sistemi nedir?

Alo - Takas yatirimcilara hizmet vermek üzere Takasbank tarafindan kurulan sesli yanit sistemidir. Yatirimcilar, Alo-Takas’i kullanarak; bakiye, hesap, hisse ve araci kurumlarla ilgili bilgileri ögrenebilir, bloke koyma ve çözme islemleri yapabilir ve faksla bilgi alabiliriler.

148- Saklamaya kabul edilecek kiymetlerin nitelikleri nelerdir?

Takas merkezine saklamaya kabul edilecek menkul kiymetlerin veya bunlari temsil eden belgelerin;

• Kullanilmalarini önleyecek derecede yipranmamis,

• Mahkemece üzerine ödeme yasagi konulmamis,

• Iptal edilmemis,

• Itfa edilmemis,

• Anapara ödeme süresi geçmemis,

• Vadesi gelmemis temettü kuponlari ile yeni pay alma kuponlarinin eksiksiz

olmasi zorunludur.

Bu nitelikleri tasimayan menkul kiymetler Takas Merkezi tarafindan kabul edilmez. Teslim sirasinda menkul kiymetin üzerinde, vadesi gelmis ve tahakkuk etmis faiz, temettü ve benzeri kuponlar bulunmaz; bulundugu takdirde bunlar saticiya iade edilir. Menkul kiymetin teslim edildigi döneme ait cari gelirlerle ilgili olanlar dahil olmak üzere, gelecek döneme ait kuponlarin tam olmasi gerekir.

149- Saklama hizmetinden yararlanan kurumlar hangileridir?

Takasbank’ta dogrudan saklama hesabi açabilen kurumlar;

• IMKB üyesi banka ve araci kurumlar,

• Ihraççi kuruluslar,

• Yatirim fonlari, yatirim ortakliklari, sigorta sirketleri,

• Yabanci saklama bankalari,

• Yabanci takas ve saklama kuruluslari,

• Yerli ve yabanci kurumsal yatirimcilar.

150- Teslim karsiligi ödeme prensibi nedir?

Borsa üyesi, Takasbank'ta önce kiymet veya nakit yükümlülüklerini yerine getirir; daha sonra alacagi olan menkul kiymetleri veya nakti alir. Üyeler takasa olan borçlarini kapatmadikça alacaklarini alamazlar.

151- Kaydi takas prensibi nedir?

Kaydi takas sisteminde, Borsa üyelerinin takasa olan kiymet borçlari saklama hesaplarindan virman suretiyle kapatilir. Üyelerin takastan olan alacaklari ise saklama hesaplarina virman suretiyle aktarilir. Tüm bu islemler kayit üzerinde gerçeklesir.

152- Borsa islemlerinde takas süresi ne kadardir?

Borsa’da gerçeklesen islemlerin takasi, islem gününü izleyen ikinci is günü yapilir. Islem günündeki (T) islemlere ait hisse senetlerinin fiziki teslimatlari T+2 günü saat:14:00’a kadar, kaydi olarak virman yoluyla yapilan teslimatlar ise saat: 15:00’a kadar yapilmak zorundadir.

T günündeki islemlere ait nakit teslimatlari ise fiziki olarak T+2 günü saat: 14:30’a kadar, kaydi olarak virman ve havale yoluyla yapilan teslimatlar ise saat:15:00’e kadar kabul edilmektedir. Takasbank’ta takas islemleri tatil günlerinin disinda her gün yapilabilmektedir.

153- Üyelerin Takasbank'ta alim satim taahhütlerini yerine getirmemeleri durumunda uygulanacak temerrüt hükümleri nelerdir?

Üyelerin Takasbank'ta alim satim taahhütlerini yerine getirmemeleri durumunda, IMKB Yönetmeligi 35.madde uygulanir. Üyeler, kesinlesen alim satim islemlerine iliskin karsilikli taahhütlerini zamaninda yerine getirmezlerse bu yükümlülügü yerine getirmeyen üyeden, temerrüde düstügü tarihten itibaren taahhüdünü yerine getirdigi tarihe kadar ve tesliminde temerrüde düsülen menkul kiymetlerin islem günlerindeki agirlikli ortalama fiyatlarindan hesaplanan toplam Borsa degerleri veya nakit borcu esas alinarak TC. Merkez Bankasi’nin kendi islemlerinde uygulanmak üzere ilan ettigi en yüksek faiz oraninin, her piyasa için IMKB Yönetim Kurulu’nca belirlenerek SPK tarafindan onaylanan katina karsilik gelen faiz oranindan hesaplanan faiz tutari tahsil olunur.

Temerrüde düsen üyeye temerrüd halini sona erdirmesi için, IMKB Yönetim Kurulu’nca belirlenen süre verilir. Bu sürenin bitimini takip eden ilk seansta islem konusu menkul kiymetler, Borsa Yönetimi tarafindan eksper marifetiyle sattirilir veya aldirilir. Bu sekilde gerçeklestirilen alim veya satimin sonuçlari, yerine getirilmeyen alim veya satima göre daha olumlu ise, herhangi bir islem yapilmaz.

Islem eskisine göre daha olumsuz sartlarda yapilmissa yükümlülügü yerine getirmeyen üye aradaki farki, Takas Merkezi’ne ödemek zorundadir. Islem konusu menkul kiymetleri satin almak veya satmak mümkün olmamissa ve/veya anapara, deger farklari ve temerrüt faizi gibi üyenin yükümlülügünün gerektirdigi ödemeler yapilmamissa, ödenmesi gereken para, üyenin Borsa’ya yatirmis oldugu teminattan re’sen karsilanir.

Temerrüde düsen üyeye, disiplin cezasi hükümleri, bu üyenin savunmasi Borsa Baskanligi’nca alinarak Yönetim Kurulu karari ile uygulanir.

154- Endeks ne demektir?

Endeks, bir veya daha fazla degiskenin hareketlerinden ibaret olan oransal degisimi ölçmeye yarayan bir göstergedir. Endeksler, karmasik olaylarin tek bir rakama indirgenmesini saglayan, olaylar ve sonuçlari hakkinda yaklasik bilgi verebilen tek araçtir. Hisse senedi piyasasinin genel bir göstergesi olan hisse senedi endeksleri, endeks kapsamindaki hisse senetlerinin fiyatlari baz alinarak " piyasa performansi " hakkinda genel bir bilgi verir.

155- IMKB Hisse Senetleri Piyasasi Endeksi neden olusturulmustur?

Borsa’da islem gören hisse senetlerinin fiyat ve getirilerinin bütünsel ve sektörel bazda performanslarinin ölçülmesi amaciyla olusturulmustur.

156- IMKB endeksleri nasil hesaplanmaktadir?

IMKB endekslerinin hesaplanmasinda en son tescil edilmis fiyatlar kullanilir. Sirketin piyasa degeri, eski ve yeni hisse senetlerinin fiyatlari ayri olarak dikkate alinir.

IMKB endeksleri, endeks kapsaminda bulunan sirketlerin, aynen saklamada bulunanlar hariç, Takasbank saklamasinda bulunan hisse senetlerinin toplam piyasa degerleri ile agirlikli olarak hesaplanir. Hisse senetlerinin piyasa degerlerinde, arz-talep sartlarinin haricinde meydana gelen degisikliklerden dolayi, endekslerde düsüs veya yükselme olmasini engellemek amaciyla, endeks hesaplama formülünün paydasinda düzeltme yapilarak devamlilik saglanir.

Endekslerin hesaplanmasinda asagidaki formül uygulanir:

157- Fiyat ve Getiri endeksleri arasindaki fark nedir?

Fiyat endeksleri, endeksin hesaplanmasinda ve sürekliliginin saglanmasinda ödenen temettüyü dikkate almayan endekslerdir. Bu tür endekslerde sadece hisse senedinin deger kazanmasindan dogan kazanç endekse yansimaktadir.

Getiri endeksleri, endeksin hesaplanmasinda ödenen temettüyü de dikkate alan, sürekliliginin saglanmasinda ödenen temettülere göre de düzeltme yapilan endekslerdir. Bu tür endekslerde hisse senedinin deger kazanmasindan dogan kazancin yaninda temettüden dolayi elde edilen kazanç da endekse yansimaktadir.

158- Ulusal Tüm Endeksi hangi hisse senetlerinden olusmaktadir?

Yatirim ortakliklari hariç Ulusal Pazar’da islem gören hisse senetlerinden olusmaktadir.

159- Sektör ve alt sektör endeksleri nelerden olusmaktadir?

Yatirim ortakliklari hariç Ulusal Pazar’da islem gören hisse senetlerinden olusmaktadir.

160- IMKB’ de kaç çesit endeks hesaplanmaktadir?

IMKB’de asagida belirtilen endeksler hesaplanmaktadir.

• IMKB Ulusal-100

• IMKB Ulusal-Tüm

• IMKB Ulusal-30

• IMKB Ulusal-Sinai: Gida, içecek, Tekstil, deri, Orman, kagit, basim, Kimya, petrol, plastik, Tas, toprak, Metal ana
  Metal esya, makina

• IMKB Ulusal-Hizmetler: Elektrik, Ulastirma, Turizm, Ticaret

• IMKB Ulusal-Mali: Banka, Sigorta, Finansal kiralama, Factoring, Holding ve yatirim

• IMKB Bölgesel, Yeni Sirketler Pazari

• IMKB Yatirim ortakliklari

161- IMKB Ulusal-30 Endeksi hangi hisse senetlerinden olusmaktadir?

Vadeli islemler piyasasinda kullanilmak üzere, yatirim ortakliklari hariç Ulusal Pazar’da islem gören sirketlerin halka arz edilmis hisse senetlerinden piyasa degeri ve likiditesi yüksek olanlardan sektörel temsil kabiliyeti de göz önünde bulundurularak seçilen 30 hisse senedinden olusmaktadir.

162- IMKB Ulusal-100 Endeksi ne demektir?

1986 yilinda 40 sirketin hisse senedi ile baslayarak zamanla sayisi 100 sirketin hisse senedi ile sinirlanan bilesik endeksin devami niteligindedir. Ulusal Pazar’da islem gören yatirim ortakliklari hariç, 163. ve 164.üncü cevaplarda belirtilen sartlara göre sektörel temsil kabiliyeti de gözönünde bulundurularak seçilmis hisse senetlerinden olusmakta olup, IMKB Ulusal-30 hisse senetlerini otomatik olarak kapsamaktadir.

163- IMKB Bölgesel ve Yeni Sirketler Pazari endeksi nedir?

Bölgesel ve Yeni Sirketler Pazari’nda islem gören hisse senetlerinden olusan endekse "IMKB Bölgesel ve Yeni Sirketler Pazari endeksi" denir.

164- IMKB Yatirim Ortakliklari endeksi nasil tanimlanir?

Ulusal Pazar’da islem gören yatirim ortakliklarinin hisse senetlerinden olusan endeks, IMKB Yatirim Ortakliklari endeksi olarak tanimlanmaktadir.

165- Sirketlerin endeks seçimlerine katilabilmesi için hangi sartlari yerine getirmesi gerekir?

a) Ulusal Pazar’da islem gören hisse senetlerinin IMKB Ulusal-30 ve IMKB-Ulusal 100 endeksine alinabilmesi için; Borsa’da en az 60 gün süreyle islem görmesi sarttir.

b) IMKB Ulusal-30 ve IMKB Ulusal-100 endeksine, birden fazla grup (örnegin:A,B,C) hisse senedi bulunan sirketin, sadece bir grup hisse senedi dahil edilir.

c) IMKB Ulusal-30 ve IMKB Ulusal-100 endeksine seçilecek hisse senetlerinin büyüklük, likidite bakimindan asagidaki sartlari saglamasi gereklidir;

166- Endeks seçimleri ne sekilde yapilmaktadir?

• Aynen saklamada bulunanlar hariç, Takasbank saklamasinda bulunan hisse senetleri, degerleme sonu itibariyle piyasa degerleri (hisse sayisi x kapanis fiyati) ve günlük ortalama islem hacimlerine göre büyükten küçüge dogru siralanir.

163 nolu cevabin c bendinde belirtilen sartlari saglayan hisse senetlerinden, aynen saklamada bulunanlar hariç, Takasbank saklamasinda bulunan hisse senetlerinin piyasa degeri ve günlük ortalama islem hacmi en büyük olanlardan baslanarak seçim yapilir.

167- Endekslerde dönemsel degerleme ve degisiklikler nelerdir?

• IMKB endekslerinin kapsamindaki dönemsel degisiklikler IMKB Ulusal-30’da Ocak-Haziran, Temmuz-Aralik dönemleri için yilda 2 kez, IMKB Ulusal-100’de Ocak-Mart, Nisan-Haziran, Temmuz-Eylül, Ekim-Aralik dönemleri içinde yilda 4 kez yapilir.

• Hisse senetlerinin degerleme dönemleri IMKB Ulusal-30’da Kasim ve Mayis ayinin sonlari, IMKB Ulusal-100’de Kasim, Subat, Mayis, Agustos aylarinin sonlari itibariyle son 12 aydir.

• IMKB endekslerinin kapsamindaki hisse senetlerinde dönemsel olarak yapilan degisiklikler, ilgili uygulamadan 15 gün önce ilan edilir.

• Dönemsel degisikliklerde, IMKB Ulusal-30 ve IMKB Ulusal-100 endeksleri için degerleme sonu itibariyle 163.cevapta belirtilen yöntem uygulanarak endeksleri olusturacak hisse senetleri seçilir.

• Yedek liste dönemler içinde olabilecek degisikliklerde IMKB Ulusal-30 için 2,IMKB Ulusal-100 için 5 hisse senedi yedek olarak seçilir.

168- Endekslerde dönemsel olmayan degisiklikler nelerdir?

• Pazarlari kesin olarak kapatilan hisse senetleri tüm endekslerden çikarilir. IMKB Ulusal-30 ve IMKB Ulusal-100 endeksleri yedek hisse senetleri ile tamamlanir.

• Pazarlari 5 is gününden fazla süre için kapatilan veya baska bir pazara alinan hisse senetleri, kapsaminda olduklari endekslerden çikarilir. IMKB Ulusal-30 ve IMKB Ulusal-100 endeksinden çikarilan hisse senetlerinin yerlerine yedek hisse senetleri alinir.

• Endeks kapsamindan yukarida belirtilen sebeplerle çikarilan hisse senetleri, çikarildigi degerleme dönemi tamamlanana kadar IMKB Ulusal-30 ve IMKB Ulusal-100 endekslerine yeniden alinmaz.

• Ilk defa islem görmeye baslayan hisse senetleri IMKB Ulusal-Tüm ve sektör endekslerine, takip eden dönemin basinda dahil edilir.

• Hisse senetleri IMKB Ulusal-30 ve IMKB Ulusal-100 endeksi kapsaminda olan iki sirketin birlesmesi veya devri sonucunda ortaya çikan sirketin hisse senetleri endeks kapsami içinde kalir ve eksilen sirket yedeklerden tamamlanir.

• Hisse senetleri IMKB Ulusal-30 ve IMKB Ulusal-100 endeksi kapsaminda olan bir sirket, kapsamda olmayan bir sirketi devir aldiginda veya kendisi devir olundugunda ortaya çikan yeni sirketin, Ulusal Pazar içinde islem görmesi durumunda endeks kapsaminda kalir; Ulusal Pazar içinde yer almazsa endekslerden çikarilir; yerine yedek listeden sirket alinir.

• Hisse senetleri IMKB Ulusal-30 veya IMKB Ulusal-100 endeksi kapsaminda olan bir sirket iki veya daha fazla bir sirkete bölünüyorsa, ortaya çikan sirketlerden piyasa degeri en büyük olan dönem sonuna kadar endeks içinde kalir, digerleri çikarilir.

169- Yurtdisi piyasalarda yapilacak araciliga iliskin esaslar nelerdir?

Araci kuruluslarin, Türk Parasinin Kiymetini Koruma Mevzuati sakli kalmak kaydiyla, yurtdisi piyasalarda menkul kiymetler ve diger sermaye piyasasi araçlarina iliskin olarak yapacaklari aracilik faaliyetlerinde asagida yer alan esaslara uymalari gerekmektedir:

• Islemler, ilgili ülke mevzuatina göre faaliyet göstermeye yetkili araci kuruluslar vasitasiyla yürütülür.

• Yurtdisindaki araci kuruluslarla yazili sözlesme yapilmasi sarttir.

• Müsterilerle alim satima aracilik çerçeve sözlesmesinin yapilmasi ve yurtdisi islemleri ile ilgili olarak bu sözlesmeye, sermaye piyasasi aracinin ve bedelinin transferi, saklama islemleri, islemlerin teyidi, karsilikli hak ve yükümlülükler gibi özel hususlarin da konulmasi zorunludur.

• Araci kuruluslarin, yurtdisi piyasalarda yapacaklari islemlerle ilgili olarak müsteriler itibariyla izlemeye yönelik belge, kayit ve iletisim sistemini kurmalari zorunludur.

170- Içerden ögrenenlerin ticareti (insider trading) ne demektir?

Içerden ögrenenlerin ticareti, sermaye piyasasi araçlarinin degerini etkileyebilecek, henüz kamuya açiklanmamis bilgileri kendisine veya üçüncü kisilere menfaat saglamak amaciyla kullanarak, sermaye piyasasinda islem yapanlar arasinda firsat esitligini bozacak sekilde haksiz yarar saglamak veya bir zarari bertaraf etmek seklinde tanimlanmaktadir.

171- Kamuyu aydinlatma ilkesini açiklar misiniz?

Sermaye piyasasi araçlarinin degerini, yatirimcilarin yatirim kararlarini etkileyecek her türlü bilginin, piyasa katilimcilari olan tasarrufçulara esanli, tam ve standart nitelikte açiklanma prensibi kamuyu aydinlatma ilkesinin uygulanmasini saglamaktadir.

Kamunun sürekli aydinlatilmasi için SPK’nin Seri:VIII No:20 "Özel Durumlarin Kamuya Açiklanmasina Iliskin Teblig"i kapsaminda, menkul kiymetleri Borsa’da islem gören sirketler ile ilgili ortaya çikan önemli olay ve gelismeler, bu sirketler tarafindan kamunun aydinlatilmasindan hareketle, SPK’ya ve Borsa’ya iletilmektedir.

172- Kamuyu aydinlatma ilkesi kapsaminda sirketler tarafindan Borsa’ya iletilen bilgiler ne sekilde yatirimcilara duyurulmaktadir?

Bu bilgiler Borsa bültenlerinde, TRT 1,TRT INT üzerinden gecikmeli olarak teletext servisi yolu ile, Internet ve diger veri sirketleri kanali ile yatirimcilara duyurulmaktadir.

173- Ortakliklar tarafindan kamuya açiklama yapilmasini gerektiren özel durumlar nelerdir ?

• Ortakligin sermaye yapisina ve yönetim kontrolüne iliskin degisiklikler,

• Duran varlik alimi, satimi, kiralanmasi, kiraya verilmesi,

• Ortakligin faaliyetine iliskin degisiklikler,

• Ortakligin yatirimlarina iliskin degisiklikler,

• Ortakligin mali yapisina iliskin degisiklikler,

• Istirakler ve is ortakliklarina iliskin degisiklikler,

• Idari konulara iliskin degisiklikler,

• Diger degisiklikler.

174- Sermaye piyasasinda aracilik faaliyetleri nasil gerçeklestirilmektedir?

Sermaye piyasasinda aracilik faaliyetleri; sermaye piyasasi araçlarinin, araci kuruluslar tarafindan kendi nam ve hesabina, baskasi nam ve hesabina, kendi namina baskasi hesabina ticari amaçla alim satimi seklinde gerçeklestirilmektedir.

175- Aracilik faaliyetleri kaç türe ayrilir?

Sermaye piyasasinda aracilik faaliyetleri, halka arza ve alim satima araciliktan olusmaktadir: Halka arza aracilik, "en iyi gayret araciligi" veya "aracilik yüklenimi" seklinde yapilabilir.

"En iyi gayret araciligi" SPK kaydina alinacak sermaye piyasasi araçlarinin, izahnamede gösterilen satis süresi içinde satilmasini, satilmayan kismin ise satisi yapana iadesini veya bunlari daha önce satin almayi taahhüt etmis üçüncü kisilere satilmasini ifade eder.

"Aracilik yüklenimi", SPK kaydina alinacak sermaye piyasasi araçlarinin,

• Halka arz yoluyla satilmasinin ve satilamayan kisminin tamaminin, bedeli satis süresi sonunda tam ve nakden ödenerek satin alinmasinin (bakiyeyi yüklenim),

• Bedeli, satisin baslamasindan önce tam ve nakden ödenmek suretiyle tamaminin satin alinarak halka satilmasinin satisi yapana karsi taahhüt edilmesidir. (tümünü yüklenim)

Araci kuruluslar, sermaye piyasasi araçlarinin halka arz edilmeksizin satisinda da bu tür aracilik yapabilirler ve ayni esaslari uygulayabilirler.

"Alim satima aracilik", ilgili mevzuata uygun olarak daha önce ihraç edilmis sermaye piyasasi araçlarinin araci sifatiyla ve ticari amaçla alim satimini ifade eder.

176- Halka arza aracilik faaliyetinin esaslari nelerdir?

• Araci kuruluslar; halka arza aracilik islemlerinde, izahnamede, sirkülerde ve aracilik sözlesmesinde belirtilen sartlari aynen uygulamak zorundadirlar.

• Halka arza aracilik islemleri, kismen veya tamamen, birden fazla araci kurulus tarafindan konsorsiyum seklinde ya da birbirlerinden bagimsiz olarak yapilabilir.

• Araci kuruluslar, yapay piyasa yaratilmasi sonucunu verecek yahut aracilik komisyonu disinda, kendilerine veya üçüncü sahislara menfaat saglanmasina imkan taniyacak tasarruflarda bulunamazlar. Halka arzin, küçük tasarruf sahiplerinin ihtiyaç ve taleplerine cevap verecek sekilde gerçeklesmesi için en iyi gayreti gösterirler.

• En iyi gayret araciliginda, araci kurulus tarafindan satilan sermaye piyasasi araçlarinin bedelleri, aracilik sözlesmesinde daha kisa bir süre tayin edilmemis ise en geç satis süresini izleyen is günü sonunda sermaye piyasasi aracini çikarana veya halka arz edene tam ve nakden ödenir.

• Araci kuruluslarin halka arza aracilik faaliyetleri esnasinda yüklenebilecekleri taahhütlerin tutari, araci kuruluslara iliskin olarak SPK’ca belirlenecek olan sermaye yeterliligi sinirlarini asamaz.

177- Araci kuruluslarin alim-satima aracilik faaliyetinin esaslari nelerdir?

Araci kuruluslar, alim-satima aracilik faaliyetleri kapsaminda, daha önce halka arz edilmis veya özel mevzuatlari geregince islem gören sermaye piyasasi araçlarinin alim satimina aracilik edebilirler.

Araci kuruluslar gerek Borsa gerek Borsa disinda alim satima aracilik islemlerine baslamadan evvel müsteriyle, asgari hususlari Seri:V, No:19 "Aracilik Faaliyetleri ve Araci Kuruluslara Iliskin Esaslar Tebligi"nde hükme baglanan yazili bir sözlesme yapmak zorundadirlar. Bu sözlesme, araci kurulusla müsterisi arasinda, alim satim araciligindan dogan iliskiyi genel olarak düzenleyen, baslangiçta bir kez akdedilen ve münferit islemlerin esasini olusturan bir çerçeve anlasmasidir.

Araci kuruluslar, anilan sözlesmeyi imzaladiktan sonra müsterilerinden sermaye piyasasi araçlarinin alim satimina iliskin emirleri kabul edebilirler. Borsada islem yapmayi gerektiren emirler, ilgili mevzuatta belirlenen esaslar çerçevesinde alinir ve yerine getirilir. Borsa disinda yapilacak islemlerde, müsteri emirlerini, çerçeve sözlesmesinde belirlenen esaslara göre kabul ederler. Araci kuruluslar, bu emirleri özen borcu içinde yerine getirirler.

178- Araci kuruluslarin yetki ve yükümlülükleri nelerdir?

• Ilgili mevzuatta belirlenen esaslar dahilinde borsada, baskasi nam ve hesabina ve baskasi hesabina kendi namina yahut kendi nam ve hesabina alim satim yapabilirler.

• Iyiniyet kurallarina göre davranmak, mevzuata, borsa düzen ve disiplinine uygun hareket etmek zorundadirlar.

• Müsterilerinin verecekleri alim ve satim emirlerini, kismen veya tamamen kabul etmeme hakkina sahiptirler; ancak, nedenini açiklamak zorunlulugu olmaksizin bu durumu, müsterilerine veya onlarin temsilcilerine hemen bildirmekle yükümlüdürler.

• Tarife disi kurtaj alamaz ve teklif edemezler.

• Menkul kiymetlerin teslimi ve bedellerinin ödenmesi de dahil olmak üzere borsada yaptiklari islemlerin tümünden sorumludurlar.

• Yardimcilarinin ve diger çalisanlarinin görevleri çerçevesinde yaptiklari islemlerden de sorumludurlar.

• Yapilacak sözlesmelere konulacak hükümlerle üyelerin sorumluluklari kaldirilamaz.

179- Araci kuruluslarin yapamayacaklari is ve islemler hangileridir?

Araci kuruluslar,

• Mevzuatin imkan verdigi haller hariç olmak üzere, aracilik amaciyla alip sattiklari sermaye piyasasi araçlarina iliskin veya bunlardan bagimsiz olarak kendi mali taahhütlerini (tahvil dahil) içeren evrak çikaramazlar. Ticari amaçli kiymetli madenler, döviz ve gayrimenkul alim satiminda bulunamazlar. Kredili menkul kiymet islemlerine iliskin mevzuatin imkan verdigi haller hariç olmak üzere ödünç para verme islemleri yapamazlar.

• SPK’dan icrasi için izin alinan faaliyetler ve bunlara iliskin is ve islemler disinda, hiçbir ticari, sinai ve zirai faaliyette bulunamazlar; sermaye piyasasi faaliyetlerini yürütebilmek için gerekli olanin üstünde tasinmaz mal edinemezler.

• Bankalar Kanunu’nda tanimlandigi üzere mevduat toplayamazlar, mevduat toplama sonucunu verebilecek is ve islemler yapamazlar.

• Mevzuatin imkan verdigi haller haricinde sermaye piyasasi araçlarinin, belli bir getiri saglayacagi yolunda herhangi bir yazili veya sözlü taahhütte bulunamazlar (Bu yasaga, Bankalar da tabidir).

• Abartilmis, gerçege uymayan, müsterilerini veya kamuoyunu yaniltici bilgileri içeren herhangi bir ilan ve reklam ile diger yazili ve sözlü açiklamalarda bulunamazlar (Bu yasaga, Bankalar da tabidir).

• Sadece, yatirimcilar tarafindan verilen satis emrinin yerine getirilmesi için teslim edilen menkul kiymetlerle, müsterinin alim emri geregi satin alinan menkul kiymetleri, Borsa mevzuatinda belirlenen satis emrinin geçerlilik süresi ve gerçeklesen alim emrinin tasfiyesi için öngörülen azami süre içinde emanetinde tutabilir. Bu halin disinda, araci kurum, gerek kendisine gerekse müsterilerine ait menkul kiymetleri yetkili takas ve saklama kurulusu disinda bir yerde tutamaz (Bu yasaga, Bankalar da tabidir).

• Müsteriye ait sermaye piyasasi araçlari ve nakit üzerinde, hak ve yetkileri olmaksizin kendileri veya üçüncü sahislar lehine herhangi bir tasarrufta bulunamazlar (Bu yasaga, Bankalar da tabidir).

• Herhangi bir sekilde yanlarinda çalistirdiklari kisilerin, mutad müsteri araci kurum iliskisi disinda imkanlarindan yararlanmak suretiyle kendi nam ve hesaplarina islem yapmalarina olanak saglayamazlar (Bu yasaga, Bankalar da tabidir).

• TTK’nin 329. md.’sinde müsaade edilen haller hariç olmak üzere, ihraç ettikleri hisse senetlerini, kendi nam ve hesaplarina alip satamazlar (Bu yasaga, Bankalar da tabidir).

• Herhangi bir sermaye piyasasi aracinin fiyatini yapay olarak yükseltmek, düsürmek, belli bir seviyede tutmak yahut herhangi bir sermaye piyasasi aracinin alim yada satim taleplerini yapay olarak etkilemek veya aktif bir piyasa oldugu izlenimi yaratmak amaciyla;

-Sermaye piyasasi aracinin mülkiyetinde gerçek anlamda degisme yaratmayan alim-satim islemi yapamazlar.

- Sürekli olarak kendisiyle veya ayni kisilerle, ayni miktar veya tutarda ve ayni fiyattan sermaye piyasasi araci alim satiminda bulunamazlar.

-Yatirimcilarin hak ve yararlarini zedeleyici, iyiniyet kurallarina aykiri hareket ve islemlerde bulunamayacaklari gibi, sermaye piyasalarinda yapay fiyat veya pazar olusumuna yol açacak veya tasarruf sahiplerinin yatirim kararlarini etkileyecek veya genelde mali piyasalarda fiyatlarin artip eksilmesine neden olacak tarzda asilsiz, yanlis, yaniltici veya yetersiz beyan, açiklama ve öngörülerde bulunamazlar.

-Faaliyetleriyle ilgili olarak üçüncü sahislarda yanlis veya yaniltici bir izlenim uyandiracak fiil ve davranislarda bulunamazlar.

-Müsterilerin piyasa hakkindaki bilgisizlik ya da tecrübesizliklerinden yararlanip bunlarin alim-satim kararlarini etkileyerek kendi lehlerine kazanç saglayamazlar ve herhangi bir sekilde gelirlerini arttirmak amaciyla müsterilerin gereksiz alim-satim yapmalarina ortam hazirlayamazlar.

-Yukarida sayilan yasaklanmis fiil ve islemlerin, kendileri disinda, üçüncü sahislar tarafindan gerçeklestirilmesine herhangi bir sekilde yardimci olamazlar (Bu yasaga, Bankalar da tabidir).

- Kendi hisse senetlerini temsil eden depo edilen menkul kiymet sertifikalari ihraç edemezler.

• Fiktif hesap açmayacaklari gibi, gerçek mahiyetine uygun düsmeyen kayitlar tesis edemezler.

180- Acentalarin yetkileri nelerdir?

Acentalar, araci kurum ile imzaladiklari yazili acentalik sözlesmesi çerçevesinde faaliyet gösterdikleri mahalde, sadece sermaye piyasasi araçlarina iliskin alim ve satim emirlerinin araci kuruma iletilmesine ve gerçeklesen emirlerin tasfiyesine aracilik eden gerçek kisi veya ticaret sirketleridir.

181- Acentanin gerçeklestirdigi islemlerden araci kurulus sorumlu mudur?

Araci kurulus, acentasi araciligi ile yaptigi islemlerden ve bu islemlerle ilgili olarak müsteriyle kurulan iliskilerden sorumludur. Acentanin kendilerini magdur ettigi iddiasinda bulunan yatirimcilar, acentanin bagli oldugu araci kurulustan zararlarini talep edebilirler. Araci kurulus, mevcut kanun ve aralarindaki sözlesme hükümleri geregi acentasina geri dönebilir.

182- Acentanin yapamayacagi isler nelerdir?

Acenta,

• Acentalik sözlesmesi imzaladigi araci kurum ile sözlesmesi sona ermedikçe, farkli yerlerde de olsa baska bir araci kurumla acentalik sözlesmesi yapamaz.

• Hiçbir sekilde saklama hizmeti veremez. Müsteri saklama hizmeti talep ettigi takdirde, bu talep müvekkil araci kurum araciligiyla yetkili takas ve saklama kurulusunda yerine getirilebilir. Müsteriye teslim edilmek üzere acentaya gönderilen sermaye piyasasi araçlarinin teslim alinmasinda müsteri mütemerrit olursa acenta, araci kurumu derhal durumdan haberdar etmekle ve sermaye piyasasi araçlarini araci kuruma göndermekle yükümlüdür.

• Menkul kiymetlerin geri alma veya satma taahhüdü ile alim satimi konusunda acentalik faaliyetinde bulunamaz.

• SPK’nin Seri:V No: 19 Sayili Teblig’de taninan yetkiler disinda, araci kurumlarin faaliyet konulari kapsamina giren diger konularda islem yapamaz ve hizmet veremez.

183- Araci kurumlarin irtibat bürolari hangi islemleri yapabilirler?

Irtibat bürolari sadece müsteri emirlerini araci kuruma iletebilirler. Irtibat bürosunun yapacagi her türlü is ve islemlerinden araci kurulus hukuki ve cezai açidan sorumludur. Irtibat bürolari, araci kurumu ve araci kurumun yetkili oldugu sermaye piyasasi faaliyetlerinin tanitimini yapmak amaciyla araci kurumu temsil etmekle görevli ve SPK’ya bildirimde bulunmak kaydiyla kurulan hizmet birimleridir.

184- Araci kurulusun, acentalik faaliyetlerini takip ve bildirim yükümlülügü var midir?

Evet; araci kurulusun acentalik faaliyetlerini takip ve bildirim yükümlülügü vardir. Araci kurulus, icra ettigi sermaye piyasasi faaliyeti ile ilgili olarak hesap iliskisi içine girdikleri kisi ve kurumlar hakkinda gerekli arastirmalari yapmak, bu kisi ve kurumlarin birden fazla kisi adina veya temsilci sifatiyla islemde bulunduklarinin ögrenilmesi halinde, bu islemlere bagli olarak;

• Her ne adla olursa olsun komisyon tahsil edip etmediklerini,

• Irtibat bürosu, acenta, sube veya araci kurumlar için öngörülmüs bulunan mekan, teknik donanim, personel ve benzeri organizasyonu saglayip saglamadiklarini,

• Alindi veya ödendi belgesi, menkul kiymet giris veya çikis fisi, müsteri emir formu ve benzeri mahiyette belgeler düzenleyip düzenlemediklerini tespit etmek zorundadirlar.

Yukarida sayilanlarin varligi halinde, araci kurulusun bu kisi veya kurumla hesap iliskisini sona erdirerek SPK’ya bildirimde bulunmasi ya da bu kisi ve kurumla acentalik sözlesmesi düzenleyerek SPK’ya basvurmasi zorunludur. Hesap iliskisinin sona erdirilmemesi veya acentalik için SPK’ya basvurulmamasi halinde, söz konusu kisi veya kurum araci kurumun acentasi addolunarak, bu islemlerden dogan her türlü hukuki ve cezai sorumluluk araci kuruma ait olur.

185- Araci kurumlarin bünyelerinde kurulan teftis biriminin görev ve sorumluluklari nelerdir?

Teftis birimi, araci kurum faaliyetlerinin sermaye piyasasi mevzuati ile ilgili mevzuat hükümleri yaninda araci kurum esas sözlesmesi ve iç kontrole yönelik yazili kurallar çerçevesinde yürütülüp yürütülmediginden sorumludur. Müfettisler tarafindan yapilacak denetimlerde araci kurumun merkezi ile sube ve acentalarinda nakit ve menkul kiymet kasalarinda bulunacak degerlerin, kaydi ve fiili kontrolünün yapilmasi zorunludur.

186- Araci kuruluslar, müsterileri adina ve hesabina sermaye piyasasi araçlarindan kaynaklanan yönetimsel ve mali haklari kullanabilirler mi?

Evet; araci kuruluslar, çerçeve sözlesmesinde, müsterilerinin verdigi yetkiye bagli olarak müsteriler nam ve hesabina sermaye piyasasi araçlarinin ana para, faiz, temettü ve benzeri gelirlerinin tahsili, ödenmesi ile yeni pay ve bedelsiz pay alma haklarinin ve hisse senetlerinden dogan oy haklarinin kullanilmasi hizmetini verebilirler.

187- Araci kuruluslar müsterilerinin kimlik bilgilerinden sorumlu mudur?

Araci kuruluslar, hesap numarasi verdikleri müsterilerin kimlik bilgilerinden sorumludurlar. Istendiginde hesap numarasi sahibi müsterilerinin kimlik bilgileri ve adresi araci kurulusça SPK’na veya SPK’ca yetkilendirilenlere ibraz edilir.

188- Araci kuruluslarin gözetim ve denetimlerini, hangi merci gerçeklestirir?

Araci kuruluslar ve merkez disi örgütleri ile aracilik faaliyetleriyle sinirli olarak bankalarin hesap ve islemleri SPK’nin gözetim ve denetimine tabidir. Gözetim ve denetim görevlerinin yerine getirilmesinde, görevli SPK personeline defter kayit ve belgelerin sunulmasi, istenen bilgilerin verilmesi, düzenlenen tutanaklarin imzalanmasi ve her türlü kolayligin gösterilmesi zorunludur.

189- Araci kuruluslarin sermaye piyasasina iliskin faaliyet yetki belgelerinin iptal edilme veya bu faaliyetlerin geçici olarak durdurulma nedenleri nelerdir?

SPK, asagidaki hallerde fiilin mahiyet ve önemini dikkate alarak, araci kuruluslarin faaliyetlerini temsil eden yetki belgelerini tamamen veya belirli faaliyet alanlari itibariyla iptal edebilir ya da faaliyetlerini geçici olarak durdurabilir:

• SPK’ca gerekli görülen önlemlerin alinmamis olmasi, mevzuat ve esas sözlesme hükümlerine aykiriliklarin tespit edilmesi,

• Mali durumunun taahhütlerini karsilamayacak kadar zayiflamis oldugunun tespit edilmesi,

• Kurulus, faaliyete geçme, faaliyet izni alinmasina iliskin olarak öngörülen sartlar ile araci kurumun ortak ve yöneticilerinin, personelinin, acentalarinin, subelerinin ve irtibat bürolarinin Sermaye Piyasasi Kanunu’nda ve SPK düzenlemelerinde sayilan sart ve niteliklerden herhangi birini yerine getirmemesi ya da yitirmesi,

• Faaliyet izni alindiktan sonra teminatlarin yükseltilmesi veya tamamlanmasi gerektigi durumlarda, ilave veya eksik teminatin, bu durumun ortaya çiktigi tarihten itibaren en geç 3 ay içinde yatirilmamis olmasi,

• Sermaye yeterliligi ile ilgili SPK düzenlemelerine aykiri durumlarin ortaya çikmasi halinde, gerekli sartlarin SPK’ca verilecek süreler içinde yerine getirilmemesi.

190- Araci kuruluslarin, müsterilerine karsi hukuki sorumluluklari nelerdir?

Araci kurulusun hukuki sorumlulugu müsteri ile arasindaki sözlesmenin türüne göre belirlenir. Araci kurulus, Borsa’da kendi namina ve müsterisi hesabina hareket ettigi için, burada komisyon iliskisi vardir.

Komisyoncunun bu sözlesme dolayisiyla elde ettigi hak ve borçlari müvekkile geçirmesi gerekir. Komisyoncu, bu borcunu yerine getirmemesi halinde müsteri menkul mali istihkak (geri alim) davasi açarak geri alabilir. Komisyon sözlesmesine, komisyon hükümlerine aykiri olmamak kaydi ile vekalet hükümleri uygulanir. Bunlara göre, komisyoncu müsterisinin talimati ile baglidir.

Komisyoncu müvekkiline isin cereyanini bildirmeye ve talimatin yerine getirildigini haber vermeye mecburdur (BK. 417). Komisyoncu (araci kurum) aracilik islemini bizzat yapmak zorundadir. Sadakat borcu, vekilin kendisine degil baskasina ait bir isi görmesinden ve isini gördügü kimsenin menfaat ve iradesine uygun hareket etmesinin vekaletin zorunlu bir unsuru olmasindan çikarilabilir.

Araci kurulus sadakat borcu geregi olarak, müvekkilin yararina olacak davranislarda bulunmak ve ona zarar verecek davranislardan kaçinmakla yükümlüdür.

Vekilin sadakat borcu yaninda özen borcu da vardir. Vekilin is görme ile hedef tutulan sonucun basarili olmasi için hayat deneylerine ve islerin normal akisina göre gerekli girisim ve davranislarda bulunmasi ve basarili sonucu engelleyecek davranislardan kaçinmasi özen borcunun konusunu teskil eder.

191- IMKB, Borsa üyelerinin islemlerini durdurabilir mi?

Borsa ve takas islemleri sirasinda veya denetim esnasinda ya da diger herhangi bir yolla, takas ve saklama islemlerinde önemli açiklar olusturdugu tespit edilen Borsa üyelerinin Borsa ve/veya takas ve saklama islemleri bes is gününe kadar Borsa Baskani tarafindan tedbiren durdurulabilir ve durum SPK’ya bildirilir.

Üye hakkinda SPK’nin kararina göre islem yapilir. SPK karari bildirilinceye kadar söz konusu 5 is günlük süre uzatilabilir. Ayrica, mevzuata aykiri islemleri tespit edilen, mali bünyesinin zayifladigi belirlenen Borsa üyelerinin durumu SPK’ya bildirilir.

192- Araci kurumlarin cezai sorumluluklari nelerdir?

• Türk Ceza Kanunu Açisindan: Vekile yüklenecek genel sadakat ve özen borçlarina aykiri davranilmasi araci kurumun hukuki sorumluluguna sebep olacagi gibi, cezai sorumluluguna da sebep olabilir. TCK’nin 510. maddesinde güveni kötüye kullanma suçunun belirli iliskiler ve sifatlar nedeniyle islenmesi halinde, suçu kogusturmasi sikayete bagli olmaktan çikarmis, re’sen kogusturulan bir suç durumuna getirmistir. Bu konuda mesleki güveni kötüye kullanmanin meslek ve sanat ya da ticaret ya da hizmet ya da emanetçi sifatiyla yahut idare etmek için kendisine tevdi olunan veya teminat olarak teslim edilen seyler üzerinde islenmesi durumunda, TCK’nin 510. maddesi uygulama yeri bulmaktadir.

• Özel Kanunlar Açisindan: TCK. disinda Sermaye Piyasasi Kanunu’nda ve 2644 sayili Ödeme Güçlügü Içinde Bulunan Bankerlere ve Bunlarla Ilgili Kisilere Uygulanacak Ceza Hükümleri Hakkindaki 2644 sayili Kanun’da ceza hükümleri öngörülmüstür.

193- Yatirim danismanligi faaliyeti nedir ve bu faaliyeti hangi kuruluslar gerçeklestirebilir?

Yatirim danismanligi, müsterilere sermaye piyasasi araçlari ile bunlari ihraç eden ortaklik ve kuruluslar, sirket birlesme ve el degistirmeleri, sirketlerin finansman ihtiyacinin karsilanmasi hakkinda ve benzeri konularda yönlendirici nitelikte yazili veya sözlü yorum ve yatirim tavsiyelerinde bulunulmasi faaliyeti olarak tanimlanmaktadir. Yatirim danismanligi faaliyeti Sermaye Piyasasi Kanunu’nda ve SPK’nin Seri:V, No:23 Tebligi’nde yer alan sartlari yerine getirerek SPK’dan yetki belgesi almis araci kuruluslarca yürütülür.

194- Yatirim danismanligina iliskin ilkeler nelerdir?

Yatirim danismanligi faaliyetini yürütecek kurumlar:

• Müsterilerine gerçek disi, yanlis, yaniltici veya abartilmis bilgilere dayali tavsiyelerde bulunamazlar.

• Yatirim tavsiyelerini, güvenilir belge, destekleyici rapor ve analizlere dayandirmak zorundadirlar.

• Müsterilerinin mali durumunu, yatirim amaçlarini, likidite, getiri ve risk tercihlerini dikkate alarak en uygun yatirim kararlarini almalarini saglarlar.

• Verilen yatirim tavsiyeleri ile ilgili olarak müsterilere önceden saptanmis belli bir getirinin saglanacagina dair garanti veremezler.

• Yatirim danismanligi hizmetini yürütürken dogrudan veya dolayli olarak kendileri ile müsterileri arasinda bir çikar çatismasi oldugunda, öncelikle müsterisinin menfaatini gözetmekle yükümlüdürler.

• Yazili, basili veya sözlü biçimde müsterilere duyurulacak ve yatirim kararlarini etkileyebilecek nitelikte olan arastirma sonuçlarini, müsterilerine duyurmadan önce kendileri veya üçüncü sahislar lehine kullanamazlar.

195- Yatirim danismanligi sözlesmesi hangi hükümleri kapsamalidir?

Yatirim danismanligi için yetkili kurumlar ile müsterileri arasinda yazili bir sözlesmenin yapilmasi sarttir. Bu sözlesmede;

• Müsteriye verilecek hizmetin türü ve kapsami,

• Yatirim önerileri ile bunlara iliskin temel gerekçelerin niteligi ve müsteriye sunulus biçimiyle (yazili, sözlü, haftalik, aylik ve benzer) ilgili esaslar,

• Alinacak ücret ve diger gider karsiliklari,

• Sözlesmenin süresi,

• SPK’nin Seri:V, No:23 Tebligi’nde yer alan yatirim danismanligina iliskin ilkeler,

• Yetkili kurum tarafindan müsteriye yatirim danismanligi hizmeti vermek üzere görevlendirilen yatirim danismanini tanitici bilgiler,

• Yetkili kurumu ve müsteriyi tanitici bilgiler ve yetkili imzalar bulunmalidir.

Sözlesmede belirtilen yatirim danismaninin, yetkili kurumdan ayrilmasi veya degistirilmesi halinde, yetkili kurum bu durumu müsterisine derhal bildirmek zorundadir. Müsteri, yeni görevlendirilen yatirim danismanini uygun görmedigi takdirde, sözlesmeyi tek tarafli olarak feshedebilir.

196- Borsa üyeleri ile yatirimcilari arasinda hangi konularda uyusmazlik çikabilir?

Borsa üyeleri ile yatirimcilari arasinda asagida yer alan konularda uyusmazlik çikabilir:

• Alim-satima iliskin talimatlarin tamaminin veya bir kisminin yerine getirilmemesi,

• Alim satima konu hisse senedi fiyatlarinda anlasmazliga düsülmesi,

• Müsteri nakit temerrüdüne düstügünde yüksek oranli faiz isletilmesi,

• Müsteri ile Borsa üyesi arasinda kredi anlasmasi olmadan, üye tarafindan müsteri hesabi üzerinden kredili islemler gerçeklestirilmesi,

• Üyenin, müsteriye borcu oldugu hakkinda bilgi vermeksizin bu borca mahsuben müsteri hisse senetlerini satmasi,

• Üyenin acentasi ile müsterisi arasindaki uyusmazliklar ve bu uyusmazliklarda üyenin taraf olarak kendisini görmemesi,

• Üye nezdindeki müsteri hesabinda bulunan hisse senetlerinin, müsterinin talimatina ragmen temettü veya sermaye artirim hakkinin kullanilmamasi, bu haklara iliskin sürelerin geçirilmesi,

• Talimatta belirtilen limitli fiyatin üzerinde hisse senedi alinmasi veya altinda satilmasi,

• Üyece, satim emri gerçeklestirilememesine ragmen, müsterinin satilmasi için verilen menkul kiymetlerin iade edilmesi yönündeki talebinin haksiz sebeple yerine getirilmemesi,

• Alim emri gerçeklestirilememesine ragmen üye tarafindan kaparonun geri verilmemesi.

197- Portföy yöneticiligi nedir ve hangi faaliyetleri kapsar?

Portföy yöneticiligi, sermaye piyasasi araçlarindan olusan portföylerin müsterilerle yapilacak portföy yönetim sözlesmesi çerçevesinde vekil sifatiyla yönetilmesi faaliyetlerini içerir. Araci kuruluslarin alim satima aracilik faaliyetlerinin yürütülmesi sirasinda, bu faaliyetin içerigi ile ilgili olarak sürekli olmaksizin verilen hizmetler portföy yöneticiligi kapsaminda degildir.

198- Portföy yönetim sirketleri yatirimcisina belirli bir getiri için garanti verebilir mi?

Portföy yönetim sirketleri yatirimcilarina, portföyün önceden saptanmis belirli bir getiriyi saglayacagina dair herhangi bir sözlü veya yazili garanti veremez; ilan ve reklamlarinda bu anlama gelebilecek ifadeler kullanamaz.

199- Borsa üyesi ile müsterisi arasinda dogan uyusmazliklarin çözümü için IMKB’ye basvuru prosedürü nasildir?

Uyusmazlik halinde yatirimci tarafindan, bir dilekçe ile Borsa Baskanligina basvurularak uyusmazligin idari yoldan çözümlenmesi istenebilir. Bu dilekçede taraflarin isim ve adresleri, uyusmazligin konusu, maddi olaylar, hukuki sebepler, ispatlayici deliller, müsteri emir numarasi veya üye tarafindan müsteriye verilen makbuz ile son talep yazisi bulunmaktadir. Uyusmazliga iliskin belgeler dilekçeye eklenmelidir.

199- IMKB'nin inceleme yetkisine giren "Uyusmazlik" konulari nelerdir?

Borsa üyeleri arasinda veya Borsa üyeleri ile müsterileri arasinda Borsa islemlerinden dogan uyusmazlik bu kapsama girer ve IMKB Yönetmeligi’nde belirtilen usul ve esaslar içinde çözümlenir.

200- IMKB Yönetim Kurulu’nun uyusmazliklar hakkinda verdigi kararlara itiraz mercii neresidir?

IMKB Yönetim Kurulunun uyusmazliklar hakkindaki kararlarina karsi, bu kararin taraflara tebliginden itibaren 10 is günü içinde SPK’ya itiraz edilebilir. SPK’nin uyusmazliklari çözümlemeye dair kararlari idari açidan son karardir.

201- Yatirimcinin, IMKB Yönetim Kurulu’nca karara baglanan zararinin sikayet edilen Borsa üyesince karsilanmamasi halinde ne yapmasi gerekir?

Yatirimcinin, sikayet edilen üyeye kararin yerine getirilmesi için yazili olarak basvurdugunu belgeleyen delili ek yaparak söz konusu kararin üyece yerine getirilmedigini bildiren bir dilekçe ile IMKB’ye tekrar basvurmasi gerekir. Bu müracaat neticesinde Borsa üyesinin Borsa Yönetim Kurulu hesabinda bulunan teminatindan yatirimcinin zarari karsilanir.

202-Temel Analiz Nedir?

Sirketin mali tablolarinin incelenmesi ile beraber ülkedeki bütün makroekonomik olaylarla siyasi ve ekonomik göstergelerin de incelenmesi  anlamina gelir.Sirketin içinde bulundugu sektörün ekonomik durumu ( gida,tekstil,banka,çimento..vs.) , stratejileri ; o sirketin bilanço ve gelir tablosu ve fon akim tablosu gibi mali tablolarinin hepsinin mali açidan incelenmesi temel analiz kapsamindadir.temel analizin esas amaci hisse senedi seçimine yol göstermesidir.

203-Mali Analiz Rasyolari Nelerdir?

Bu rasyolar : Cari oran, stok devir hizi , dönen varlik devir hizi ,likidite orani , alacak devir hizi, toplam borç/ toplam aktifler , net kar marji ,aktif karlilik orani , öz sermaye karlilik orani, satislarin artis hizi gibi oranlaridir.

204-Cari Oran Nedir?

Döner varliklarin kisa vadeli borçlara oranidir.Sirketin kisa vadeli borçlarini ödeyebilme gücünü gösterir. 2 rakamina yakin olanlar seçimde tercih edilmelidir. 2 den büyük oranlar sirketin eldeki nakiti iyi kullanamadigini gösterir.

205-Döner Varliklar Nedir?

sirketin kisa sürede paraya çevirebilecegi varliklari ifade eder.Bu oranin da 2 civarinda olmasi istenir.Ancak sirketin durumu sektör durumuna göre belirlenir.

206-Likidite Orani nedir?

Stoklar ve diger döner varliklar olmadan , döner varliklarin kisa vadeli borçlara oranidir.Bu oranin 1 olmasi gerekir.Ancak sektörler arasinda farklilik vardir.Bu nedenle ilgili sektör ortalamalarina göre karar verilmelidir.

207-Alacaklarin Devir Hizi Orani Nedir?

Net satislarin ortalama alacaklara bölünmesi ile bulunur.Alacaklarin likiditesini yani alacaklarin paraya dönüsmesinin hizini gösterir.Bu oran yüksekse sirket iyi tahsilat yapiyor demektir.

208-Stok Devir Hizi Nedir ?

Net satislarin ortalama satislara bölünmesiyle elde edilir.Oran yüksekse sirket stoklarini daha etkin bir sekilde yönetiyor demektir.Sektör ortalamalarinin üzerinde stok devir hizi orani sirket lehine degerlendirilir.

209-Döner Varlik Devir Hizi Nedir ?

Net satislarin döner varliklara bölünmesi ile elde edilir.Net satislarin döner varliklari kaç kere karsiladigini gösterir.Oranin yüksek olmasi istenir.

210-Toplam Borçlarin Toplam Aktiflere Orani Nedir ?

Toplam borç yükünü gösteren bir oranidir.Borç verenler tarafindan saglanan borç yüzdesini ölçer.Sektör ortalamalarindan düsük olmasi sirket lehine yorumlanir.

211-Faiz Karsilama Gücü Nedir?

Sirketin faiz yükümlülüklerini ödeme yetenegini gösterir.Oran yüksekse sirket hakkinda güven verir.

212-Net Kar Marji Rasyosu Nedir ?

100 TL .lik satis basina düsen net kari gösterir.Hisse fiyatlarini önemli ölçüde etkiler.

213-Aktif  Karlilik Orani Nedir ?

net karin aktiflere bölünmesi ile bulunur.Sirketin toplam varliklarinin ne kadar karli çalistigini ölçmeye yarar.

214-Özsermaye Nedir ?

Sirket sahip veya sahiplerinin sirketteki payidir sirket özsermayesi net varlik (aktif ) tutarindan borçlarinin çikarilmasiyla bulunur.

215-Özsermaye Karlilik Orani Nedir ?

Sirketin özkaynaklarini ne kadar etkin kullandigini gösteren bir ölçüttür.Bu oran ortaklarin yatirimlarinin karliligini da ölçer.Hissesini aldiginiz sirket paranizi ne kadar iyi degerlendiriyor sorusunun cevabini  karsilar.

216-Satislarin Artis Hizi Nedir ?

geçen yilin ayni dönemine göre satislarin yüzde kaç oraninda arttigini gösterir.Netice olarak satislar kari etkileyecegi için önemli bir rasyodur.

217-Hisse basina enfazla kar nedir ?

net karlarin hisse sayisina bölünmesi ile elde edilir.Hisse fiyatlarini en çok etkileyen oranlardan biridir.

218-En Fazla Net kar Artisi Nedir ?

Net karin geçen yilin ayni dönemine göre özsermayesinin yüzde kaç arttigini gösterir.Oldukça önemli bir rasyodur.

219-Öz Sermaye Artisi Nedir ?

Geçen yilin ayni dönemine göre özsermayenin yüzde kaç arttigini gösteren rasyodur.Özsermaye artisi uzun vadede sirketlerin basarisini arttiran bir faktördür.

220-Sirketin Karini Faizler Eritiyor mu ?

Finansman giderlerini net satislara bölersek bu rasyoyu buluruz.

221- Fiyat Kazanç Orani Nedir ?

Hisse senedinin piyasadaki fiyatinin hisse basina düsen kara bölünmesi ile bulunur.sektörün üzerindeki bir oran hisse fiyatinin elde dilen kara göre asiri degerlenmis oldugunu gösterir.Önemli bir rasyodur.

222-Piyasa Degeri / Defter Degeri Nedir ?

Hissenin piyasa fiyatinin hissenin defter degerine bölünmesi ile elde edilir.Sektör ortalamasiinin altinda ise hisse fiyati ucuz kabul edilir.Hisse yükselmeye adaydir.

223-Borçlar / Toplam Kaynaklar Rasyosu Neyi Gösterir ?

Toplam kaynaklarin yüzde kaçinin borçlardan olustugunu gösterir?

224-Kar Marji Nedir ?

Satislar üzerinden yüzde kaç kar saglandigini gösterir. 0.20 ve Üzeri oranlar tercih edilmelidir.Pazar payi düsük ve satislari düsük olan sirketler istisna olarak tutulabilir.Bunun için özvarlik ve aktif karlilik oranlarina bakmak gerekir.

225-Teknik Analiz Nedir ?

Hisse senedi fiyatinin geçmiste izledigi yol ve sekillere bakilarak ve bunlari belli bir analiz kurallarina göre yorumlayarak gelecegin tahmin edilmeye çalisilmasidir.Ayrica gelistirilmis ve istatistiki ve bilimsel temeli olan formüllerle hissenin nerede alinip nerede satilacagina iliskin kararlar vermeye çalisir.

226-Aracilik Yüklenimi (underwriting ) Nedir ?

Yeni çikarilan menkul kiymetlerin halka arz edilmek üzere bir banka ya da mali grup tarafindan üstlenilmesine underwriting denir.

227-Kurumsal Yatirimci Nedir ?

Sigorta sirketleri,emekli sandiklari, SSK, dogrudan dogruya yatirim için kurulmus olan yatirim fonlari ve ortakliklari bu kapsamda degerlendirilir.Kurumsal yatirimcilar tasidiklari portföy nedeniyle borsalar için büyük önem tasirlar.Bu tür yatirimci orani arttikça olumlu olarak degerlendirilir.

228-Spekülasyon Nedir ?

Spekülasyon hisse fiyatinin ilerde degisebilecegi varsayimiyla kar etmek amaciyla alim-satim yapilmasidir.Bunu yapanlara spekülatör denir.

229-Manipülasyon Nedir ?

Borsada veya diger yatirim araçlarinda fiyatlari asiri derecede asagi yada yukari etkileyerek piyasanin sun'i sekilde yönlendirilmesidir.Suç sayilmaktadir.SPK tarafindan da zaman zaman kisiler yada bazi hisselerdeki hareketler için özel incelemeler yapilmaktadir.

230-Bedelli Hisse Nedir ?

Sirketler planladigi yatirimlar yoluyla daha fazla büyümeyi hedefliyorsa bunun finansmanini  saglamak amaciyla hissedarlara istedikleri takdirde arttirilan hisseleri nominal deger üzerinden satin alma hakki tanir.Bu sekilde arttirilan sermaye artirimina bedelli sermaye artirimi bu tür hisseler de bedelli hisse denir.

231-Bedelsiz Hisse nedir ?

Sirketin sermayesinin yeniden degerleme yapilmasi ve bu nedenle sermayenin artmasi sonucu hissedarlara dagitilan hisse senetleridir.

232-Emisyon Primi Nedir ?

Sirket ortaklari hisse senetlerini nominal deger üzerinde bir degerden ihraç edebilirler.Bu durumda ihraç fiyati ile nominal deger arasinda olusan farka emisyon primi denir.Bilançolarin pasif bölümünde Özkaynak (özsermaye ) kaleminde gösterilir.

233-Temerrüt Nedir ?

Borsa üyeleri yaptiklari alim satim islemlerinin karsiligini Takas Merkezi ne teslim tarihinde teslim etmek zorundadirlar.Hisse senetlerinin veya bunun bedelinin (paranin )söz konusu süre içinde ödenmemesi durumuna temerrüt (gecikme ) denir.

234-Rüçhan Hakki Nedir ?

Anonim Sirketlerde yapilan bedelli sermaye arttirimlarina mevcut ortaklarin öncelikle katilma hakki demektir.

235-Temettü Nedir ?

Sirketlerin dagittigi kar paylarina temettü denir.Bilançoda kar olusmussa ,genel kurulda bu kari dagitip dagitmama yönünde karar alabilirler.Kar dagitimi yapilacaksa mevcut yönetmelige göre mayis ayi sonuna kadar verilmek zorundadir.

236-Arbitraj Nedir ?

Fiyat farklarindan yararlanmadir.Ayni menkul kiymetin ayni zamanda ve degisik piyasalarda veya ayni piyasada degisik zamanlarda alim-satim yoluyla fiyat farklarindan yararlanma operasyonudur.

237-Enflasyon Borsayi Nasil Etkiler ?

Olumsuz etkiler.Çünkü ekonominin dengeleri bozulur.Bankalarin arttirdigi faizler sirket borçlanma maliyetlerini yükseltir.Yatirimcilar da yüksek faizi tercih edince borsaya para girisi olumsuz yönde etkilenir.

238-Faizler Borsayi Nasil Etkiler ?

faizlerin yükselmesi borsayi olumsuz yönde etkiler

239-Devalüasyon Borsayi Nasil Etkiler ?

Yapilan devalüasyon ile ülke para biriminin diger para birimleri karsisinda degerinin düsmesiyle hisse fiyatlari ucuzlar.Bu da borsayi olumlu yönde etkiler.

240-Portföy Nedir ?

Sahip olunan varliklarin ister ayni ister farkli özellige sahip en az iki yatirim enstrümanina yatirilmasi ile olusan toplam degerdir.

241-Nasil Portföy Olusturulur ?

Portföy olustururken uzun vadeli düsünülmeli ,hisse seçiminde titiz davranilmali,yatirimlar zamana yayilmali, nakitin tamami ile portföy olusturulmamali.Mümkün oldugunca araci kurumlardan profesyonel yardim istenmelidir.

242-Borsanin Riskleri Nelerdir ?

Borsa yatirimi   dünyanin en riskli yatirim alanidir.Getiri sabit degildir.Sirketlerin durumu ile riskler yasanabilir. (sirket zor duruma düsebilir veya kapanabilir vs..),ekonominin genel durumu ile ilgili gelismeler de borsayi etkiler.Siyasi alandaki gelismeler de her zaman etkilidir.Yani her türlü gelisme borsayi etkiler.Bu nedenle risk her zaman yüksektir.

243-Broker Nedir ?

Yalniz baskalari hesabina ve adina hisse alip satan kisilere denir.

244-Dealer Nedir ?

Borsada kendi hesabina islem yapan kisi ve ya kurum anlamina gelir.IMKB de esas olarak broker ve dealer ayrimi yoktur.Borsa üyeleri ikisini de yaparlar.

245-Ayi Piyasasi nedir ?

Ayi egilimi piyasadaki kötü havayi anlatir.Ayilar fiyatlarin düsecegi beklentisi ile hisse senedini yüksek fiyatla satip düsük fiyattan almanin hesabini yapar.

246-Boga Piyasasi Nedir ?

Piyasadaki iyimser havayi anlatir.Bogalar borsanin yükselecegi düsüncesiyle  hisseleri düsük fiyattan alip yüksek fiyattan satmanin hesabini yapar

Kisaltmalar:

YATIRIMCI DANISMA MERKEZI

Sermaye piyasasinin talep unsurunu olusturan yatirimcilarin hak ve yararlarini korumak, etkin bir piyasa olusmasini saglamanin en önemli kosulu sermaye piyasasi enstrümanlarinin degerini ve yatirimcilarin yatirim kararlarini etkileyebilecek bilgilerin dogru, tarafsiz ve en süratli biçimde aktarilmasidir.

IMKB, bu islevin saglanmasinda kendisine düsen görevi yerine getirmek üzere 1995 yilinda, Yatirimci Danisma Merkezi’ni (YDM) kurmustur. Yatirimci Danisma Merkezi’nin fonksiyonu, kisisel ve kurumsal yatirimcilarin telefon, faks, mektup yada sahsen gelerek yaptiklari basvurular üzerine;

• Borsada hisse senetleri islem gören ortakliklar,

• Borsa üyeleri,

• Borsa ve Sermaye Piyasasi’na iliskin hukuki düzenlemeler,

• Borsa piyasalarinin isleyisi ile ilgili yorum içermeyen, kamuya açiklanmis somut bilgileri vermektir.

Yatirimci Danisma Merkezi tüm kesimlerin sermaye piyasasi hakkinda bilgilenmesine katkida bulunmak amaciyla yurdumuzun çesitli sehirlerinde "Yatirimcilari Bilgilendirme Toplantilari" düzenlemektedir.

YDM’nin Hizmetlerinden Ne Zaman Yararlanabilirsiniz ve Nasil Ulasabilirsiniz?

YDM: 08:30-12:00 ile 13:00-17:30 arasinda asagida adresi belirtilen Borsa binasina hizmet vermektedir.

Adres: IMKB Istinye 80860 Istanbul

Tel: 0 212 298 21 00 (IMKB Santral)
0 212 298 23 59
0 212 298 24 78
0 212 298 22 94
0 212 298 21 13 (Hukuki bilgi)

Faks: 0 212 298 25 00

Internet Adresi:   Türkçe : http://www.imkb.gov.tr     Ingilizce : http://www.ise.org

MEVCUT BILGILER    I.M.K.B   REHBERI   VE   DR. YASAR ERDINÇ' IN BORSADA ANALIZ ADLI KITABINDAN DERLENMISTIR.